tulunadu.orgತುಳುನಾಡು
ವಿಭಾಗಗಳು

ತುಳುನಾಡು: ನಾಡು, ಅದರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಊರುಗಳು

ತುಳುನಾಡ್ (tuḷunāḍ)

ತುಳುನಾಡು ಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ನಡುವಿನ ತುಳು ಮಾತಿನ ಪ್ರದೇಶ. ಈ ಪುಟ ಅದರ ಅಂಚುಗಳು, ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಊರುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ವಿವಾದಿತ

ತುಳುನಾಡಿನ ಉತ್ತರದ ಅಂಚು ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ತುಳುನಾಡು ಹಿಂದೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಗಂಗಾವಳಿ ನದಿಯಿಂದ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ನೀಲೇಶ್ವರದವರೆಗೆ ಹರಡಿತ್ತು. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ತುಳುನಾಡು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿವರಣೆ ಇದು. ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆ ಗೆರೆಯನ್ನು ಅಷ್ಟು ದೂರ ಒಯ್ಯದೆ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ವರ್ಣಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಗೆ ಜನ ಕಲ್ಯಾಣಪುರ ನದಿ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಅದನ್ನು ಜನರ ಹಳೆಯ ಮಾತಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಆ ಮಾತಿನ ಪ್ರಕಾರ ದಕ್ಷಿಣದ ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಉತ್ತರದ ಕಲ್ಯಾಣಪುರದವರೆಗಿನ ಕರಾವಳಿಯೇ ತುಳುನಾಡು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮೇಲು ಎಂದು ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಎರಡು ಉತ್ತರಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಿರಬಹುದು. ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಳುವ ರಾಜ್ಯ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಗೋಕರ್ಣದವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಜನ ತುಳು ಮಾತನಾಡದ ನೆಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಕುಂದಾಪುರ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನ ಕನ್ನಡದ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಕುಂದಗನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯ ಕಡಿಮೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳು ಅದನ್ನು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ. ಈ ನದಿಗೆ ಪಯಸ್ವಿನಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರು. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ವಿವರಣೆ ಗಂಗಾವಳಿಯಿಂದ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರಗಿರಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ನೀಲೇಶ್ವರದವರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎನ್. ಶ್ಯಾಮ್ ಭಟ್ ತುಳು ಮಾತಿನ ಗೆರೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇನ್ನೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ನೀಲೇಶ್ವರದ ಬಳಿಯ ಕವ್ವಾಯಿ ನದಿಯವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ಎರಡೂ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಈ ಪುಟ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.

ತುಳುನಾಡು (ತುಳುನಾಡ್, tuḷunāḍ) ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ಇರುವ ತುಳು ಮಾತಿನ ನಾಡು 1. ಈ ನಾಡು ಎಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಯಾವ ಹೆಸರು ಇದ್ದವು, ಅದರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಊರುಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪುಟ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ತುಳುನಾಡು ಇಂದು ಒಂದು ರಾಜ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ, ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಅಲ್ಲ 1. ಇದು ಒಂದೇ ಭಾಷೆ, ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜನರ ಪ್ರದೇಶ. ಇಂದು ಅದು ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ: ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ, ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗ 2 3 4. ನದಿಗಳು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಅವುಗಳದೇ ಪುಟ ಇದೆ, ನೆಲದ ಪುಟ.

ತುಳುನಾಡು ಎಲ್ಲಿಂದ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ

ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳು ತುಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚನ್ನು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ 5 6 1 4. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ತುಳುನಾಡು ಲೇಖನ ಅದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದ ಹಳೆಯ ಗಡಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ 1. ಆ ಲೇಖನದ ದೊಡ್ಡ ವಿವರಣೆ ಗಂಗಾವಳಿಯಿಂದ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಚಂದ್ರಗಿರಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ನೀಲೇಶ್ವರದವರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ 1. ನೀಲೇಶ್ವರ ಇರುವುದು ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ಹೊಸದುರ್ಗ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ 4. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎನ್. ಶ್ಯಾಮ್ ಭಟ್ ಇಂದಿನ ತುಳು ಮಾತಿನ ಗೆರೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ 4. ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇನ್ನೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ನೀಲೇಶ್ವರದ ಬಳಿಯ ಕವ್ವಾಯಿ ನದಿಯವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ 4. ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವಾಗ ಈ ನದಿಗೆ ಪಯಸ್ವಿನಿ ಎಂದು ಹೆಸರು 7. ಅದು ಕೊಡಗಿನ ತಲಕಾವೇರಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ 105 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಹರಿದು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿ ಇದು 7 8. ಕನಿಷ್ಠ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಜನ ಇದನ್ನು ತುಳು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತಿನ ನಡುವಿನ ಗೆರೆ ಎಂದು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ 7 8. ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇದನ್ನು ರಿಯೊ ಕಾಂಜೆರೆಕೋರಾ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದರು 7.

ಉತ್ತರದ ಅಂಚು ವಿವಾದದಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ತುಳುನಾಡು ಹಿಂದೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ದೂರದ ಗಂಗಾವಳಿ ನದಿಯಿಂದ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ನೀಲೇಶ್ವರದವರೆಗೆ ಹರಡಿತ್ತು 1. ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆ ಗೆರೆಯನ್ನು ಅಷ್ಟು ದೂರ ಒಯ್ಯದೆ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ವರ್ಣಾ ನದಿಯಲ್ಲೇ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಗೆ ಜನ ಕಲ್ಯಾಣಪುರ ನದಿ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆಳುಪರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕೊನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಾ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ನಡುವಿನ ನೆಲಕ್ಕೆ ತುಳುನಾಡು ಎಂದು ಹೆಸರು ಇತ್ತು ಎಂದು ಆಳುಪರ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನ ಹೇಳುತ್ತದೆ 9. ಜನರ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಮಾತು ಕೂಡ ಗೆರೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ: ದಕ್ಷಿಣದ ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಉತ್ತರದ ಕಲ್ಯಾಣಪುರದವರೆಗಿನ ಕರಾವಳಿಯೇ ತುಳುನಾಡು 5. ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಉತ್ತರಗಳು ಇವೆ. ಯಾವುದನ್ನೂ ಮೇಲು ಎಂದು ಹೇಳಿಲ್ಲ.

ತುಳುನಾಡಿನ ನಕ್ಷೆ: ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಮುಖ್ಯ ಊರುಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚಾದ ಚಂದ್ರಗಿರಿ, ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಅಂಚಿನ ಎರಡು ವಿವರಣೆಗಳಾದ ಸ್ವರ್ಣಾ ಮತ್ತು ಗಂಗಾವಳಿತುಳುನಾಡಿನ ನಕ್ಷೆ: ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಮುಖ್ಯ ಊರುಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚಾದ ಚಂದ್ರಗಿರಿ, ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಅಂಚಿನ ಎರಡು ವಿವರಣೆಗಳಾದ ಸ್ವರ್ಣಾ ಮತ್ತು ಗಂಗಾವಳಿ
ಇಂದಿನ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಉತ್ತರದ ಅಂಚಿನ ಎರಡೂ ವಿವರಣೆಗಳ ಜೊತೆ. ನಕ್ಷೆ: tulunadu.org, CC BY-SA 4.0. ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಗಡಿ: DataMeet India ಸಮುದಾಯ, CC BY 4.0. ನದಿ ಮತ್ತು ಊರುಗಳು: © OpenStreetMap ಕೊಡುಗೆದಾರರು, ODbL.

ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿ ಬೇರೆ, ಭಾಷೆಯ ಅಂಚು ಬೇರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಎರಡೂ ಉತ್ತರಗಳು ಸರಿ ಇರಬಹುದು. ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಳುವ ರಾಜ್ಯ ಎಂಬ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಉತ್ತರದ ಗೋಕರ್ಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಚಂದ್ರಗಿರಿಯವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಅದು ಆಡಳಿತದ ಹೆಸರು. ಜನ ತುಳು ಮಾತನಾಡದ ಕೆಲವು ನೆಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು 6. ಕುಂದಾಪುರ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನ ಕನ್ನಡದ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಕುಂದಗನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ 10 3.

ತುಳುನಾಡಿಗೆ ಇದ್ದ ಹೆಸರುಗಳು

ಒಂದು ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ಆಳುಪ ಅರಸರು ಸುಮಾರು 200ರಿಂದ 1444ರವರೆಗೆ ಈ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಆಳಿದರು 9. ಕದಂಬರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಅವರು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದರು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಶಾಸನವೂ ಅದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಲ್ಲ 9. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನೆಲಕ್ಕೆ ಆಳ್ವಖೇಡ, ಅಂದರೆ ಆಳುಪರ ನಾಡು, ಎಂದು ಹೆಸರು ಇತ್ತು. ಶಾಸನಗಳು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಅದರ ಪೂರ್ಣ ರೂಪ ಆಳ್ವಖೇಡ ಆರುಸಾಸಿರ 9. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಬಿ.ಎ. ಸಾಲೆತೊರೆ ಅವರು 1936ರ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ Ancient Karnataka, Vol. I: History of Tuluva ದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದಲೇ ಇದು ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ 6. ಪಿ. ಗುರುರಾಜ ಭಟ್ ಅವರು ಕೂಡ Studies in Tuluva History and Culture (1975) ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆಳುಪರೇ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಅರಸರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ 11.

ವಿಜಯನಗರ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ (ಆ ಕಾಲದ ಪದದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ) ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿತು. ಕೆಲವು ಕಾಲ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ತುಳು ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಕರೆದರು 2. ಅದು ಗೋಕರ್ಣದಿಂದ ಚಂದ್ರಗಿರಿಯವರೆಗೆ ಹರಡಿತ್ತು ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಸಾಲೆತೊರೆ ಅವರು ಗ್ರಾಮ ಪದ್ಧತಿ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು 6.

ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದರು. 1799ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು 12. ಸುಮಾರು 1859 ಮತ್ತು 1862ರ ನಡುವೆ ಅದನ್ನು ಎರಡಾಗಿ ಒಡೆದರು. ಉತ್ತರ ಕೆನರಾ ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗೆ ಹೋಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು 12. ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ, ಅಂದರೆ 1956ಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿನದು, 10,410 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಇತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಆರು ತಾಲೂಕುಗಳು ಇದ್ದವು: ಅಮಿನ್‌ದೀವಿ ದ್ವೀಪಗಳು, ಕುಂದಾಪುರ, ಕಾಸರಗೋಡು, ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿ 13 12. ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಈಗ ಪುತ್ತೂರು ಎಂದು ಹೆಸರು 13 12.

1956ರ ಗೆರೆ

ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1956ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾವನ್ನು ಒಡೆಯಿತು 14. ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಹೊಸ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಆಮೇಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು 14. ಕಾಸರಗೋಡು ತಾಲೂಕು, ಮಂಜೇಶ್ವರದ ಜೊತೆಗೆ, ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತಿನ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು 14 4. ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದೇ ಭಾಗ ಕಾಸರಗೋಡು 2 4. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಆ ತಾಲೂಕಿನ ಒಳಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತಿನ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ ಮಲಬಾರಿಗೆ ಸೇರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು 15 4.

ಕಾಸರಗೋಡು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಂದಿನಿಂದ ವಾದ ನಡೆದು ಬಂದಿದೆ 15 4. 1951ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು ಶೇ. 72 ಜನ ಮಲಯಾಳಂ ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು 15 4. ಸುಮಾರು ಶೇ. 14 ಜನ ತುಳು, ಸುಮಾರು ಶೇ. 6 ಜನ ಕನ್ನಡ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು 4. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬದಿಯಡ್ಕದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ, ತುಳು ಮಾತಿನ ಕನ್ನಡ ಕವಿ ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈ (1915-2015) ಕಾಸರಗೋಡನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲು ಹೋರಾಡಿದರು 16. 2002ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಸರಗೋಡು ವಿಲೀನೀಕರಣ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು 16. ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ.

ಎರಡನೇ ವಿಭಜನೆ ರಾಜ್ಯಗಳದ್ದಲ್ಲ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತದ್ದು. 1997ರ ಆಗಸ್ಟ್ 25ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಉತ್ತರದ ಮೂರು ತಾಲೂಕುಗಳಾದ ಉಡುಪಿ, ಕುಂದಾಪುರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಕಳವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮಾಡಿತು 17 3. 1991ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 27 ಲಕ್ಷ ಜನ ಇದ್ದರು 2 3.

ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಾಲೂಕುಗಳು

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ವೇಳೆ ಐದು ತಾಲೂಕುಗಳು ಇದ್ದವು. ಈಗ ಒಂಬತ್ತು ಇವೆ: ಮಂಗಳೂರು, ಬಂಟ್ವಾಳ, ಪುತ್ತೂರು, ಸುಳ್ಯ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಮೂಡುಬಿದಿರೆ, ಕಡಬ, ಮುಲ್ಕಿ ಮತ್ತು ಉಳ್ಳಾಲ 18 2. ಕೊನೆಯ ನಾಲ್ಕನ್ನು ಮೊದಲ ಐದರಿಂದ ಒಡೆದು ಮಾಡಲಾಯಿತು 18 2.

ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 2011ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ತಾಲೂಕುಗಳು ಇದ್ದವು. 2018ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿಂಗಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಏಳು ಇವೆ: ಉಡುಪಿ, ಕುಂದಾಪುರ, ಕಾರ್ಕಳ, ಕಾಪು, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ, ಬೈಂದೂರು ಮತ್ತು ಹೆಬ್ರಿ 3.

ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 2011ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಾಲೂಕುಗಳು ಇದ್ದವು. 2013ರಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿಂಗಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಇವೆ: ಕಾಸರಗೋಡು, ಹೊಸದುರ್ಗ (ಕಾಞಂಗಾಡ್), ಮಂಜೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ವೆಳ್ಳರಿಕುಂಡ್ 4. ಇಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ತುಳು ಮಾತಿನ ನೆಲ 4.

2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಲೆಕ್ಕ ಇದರ ಅರ್ಥ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 49 ಜನ ತುಳುವನ್ನು ಮಾತೃಭಾಷೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಬ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಸುಮಾರು ಶೇ. 16, ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ ತಲಾ ಸುಮಾರು ಶೇ. 10, ಕನ್ನಡ ಸುಮಾರು ಶೇ. 9. ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ತಲಾ ಶೇ. 2ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ 2 19. ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವೇ ದೊಡ್ಡದು, ಸುಮಾರು ಶೇ. 42. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಕುಂದಗನ್ನಡ. ತುಳು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಶೇ. 32, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ 3 10. ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 83 ಜನ ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಶೇ. 9 ಜನ ತುಳು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ತುಳು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ ಮಾತನಾಡುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ 4.

2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಳುವನ್ನು ಎರಡನೇ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಮಾಡಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು 20.

ತುಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆ

1956ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿ ಮತ್ತೆ ಎಳೆದ ಮೇಲೆ ತುಳುವರು ಎರಡು ವಿಷಯ ಕೇಳಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು: ತುಳುವಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನ, ಮತ್ತು ತುಳುನಾಡು ಎಂಬ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯ 1. ತುಳು ರಾಜ್ಯ ಹೋರಾಟ ಸಮಿತಿಯಂತಹ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿವೆ 1. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕುಡ್ಲ (ಮಂಗಳೂರು) ಮತ್ತು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ 1. ಈ ನಾಡಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲ 1.

ಮುಖ್ಯ ಊರುಗಳು

ಊರಿಗೆ ತನ್ನದೇ ತುಳು ಹೆಸರು ಇದ್ದರೆ ಅದು ಮೊದಲ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಬೇರೆ ತುಳು ಹೆಸರು ದಾಖಲಾಗದ ಕಡೆ ಮೊದಲ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಹೆಸರೇ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ತುಳು ಹೆಸರು ಕನ್ನಡ ಹೆಸರು ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮೂಲ
Kudla ಕುಡ್ಲ ಮಂಗಳೂರು Mangaluru Dakshina Kannada 21
Bantwal ಬಂಟ್ವಾಳ ಬಂಟ್ವಾಳ Bantwal Dakshina Kannada 22
Bolter ಬೊಲ್ತೆರ್ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ Belthangady Dakshina Kannada 23
Puttur ಪುತ್ತೂರು ಪುತ್ತೂರು Puttur Dakshina Kannada 24
Sullia ಸುಳ್ಯ ಸುಳ್ಯ Sullia Dakshina Kannada 25
Bedra ಬೆದ್ರ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ Moodbidri Dakshina Kannada 26
Kadaba ಕಡಬ ಕಡಬ Kadaba Dakshina Kannada 27
Ullal ಉಳ್ಳಾಲ ಉಳ್ಳಾಲ Ullal Dakshina Kannada 28
Surathkal ಸುರತ್ಕಲ್ ಸುರತ್ಕಲ್ Surathkal Dakshina Kannada 29
Moolki ಮೂಲ್ಕಿ ಮುಲ್ಕಿ Mulki Dakshina Kannada 30
Ujire ಉಜಿರೆ ಉಜಿರೆ Ujire Dakshina Kannada 31
Dharmasthala ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ Dharmasthala Dakshina Kannada 32
Ubar ಉಬಾರ್ ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿ Uppinangady Dakshina Kannada 33
Ittel ಇಟ್ಟೆಲ್ ವಿಟ್ಲ Vittal Dakshina Kannada 34
Venur ವೇಣೂರು ವೇಣೂರು Venur Dakshina Kannada 35
Udupi ಉಡುಪಿ ಉಡುಪಿ Udupi Udupi 36
Kundapura ಕುಂದಾಪುರ ಕುಂದಾಪುರ Kundapura Udupi 37
Karla ಕಾರ್ಲ ಕಾರ್ಕಳ Karkala Udupi 38
Kaup ಕಾಪು ಕಾಪು Kaup Udupi 39
Byndoor ಬೈಂದೂರು ಬೈಂದೂರು Byndoor Udupi 40
Brahmavar ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ Brahmavar Udupi 41
Hebri ಹೆಬ್ರಿ ಹೆಬ್ರಿ Hebri Udupi 42
Manipal ಮಣಿಪಾಲ ಮಣಿಪಾಲ Manipal Udupi 43
Malpe ಮಲ್ಪೆ ಮಲ್ಪೆ Malpe Udupi 44
Barkur ಬಾರ್ಕೂರು ಬಾರ್ಕೂರು Barkur Udupi 45
Periyadka ಪೆರಿಯಡ್ಕ ಹಿರಿಯಡ್ಕ Hiriyadka Udupi 46
Kollur ಕೊಲ್ಲೂರು ಕೊಲ್ಲೂರು Kollur Udupi 47
Gangolli ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ಗಂಗೊಳ್ಳಿ Gangolli Udupi 48
Kasaragod ಕಾಸರಗೋಡ್ ಕಾಸರಗೋಡು Kasaragod Kasaragod 49
Manjeshwar ಮಂಜೇಶ್ವರ ಮಂಜೇಶ್ವರ Manjeshwar Kasaragod 50
Kumbla ಕುಂಬಳ ಕುಂಬಳ Kumbla Kasaragod 51

ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಸರಗೋಡನ್ನು ಕಾಸರಗೋಡ್ ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಕಾಸರಗೋಡು ಎಂಬುದರ ಕೊನೆಯ ಸ್ವರ ಮಾತ್ರ ಅದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ 49. ಕುಂಬಳಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ತುಳು ರೂಪ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಹೆಸರಿನ ಎರಡೂ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ರೂಪವೇ ಇದೆ 51.

ನದಿ, ಗುಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ

ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹನ್ನೊಂದು ನದಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ: ನೇತ್ರಾವತಿ 52, ಫಲ್ಗುಣಿ ಅಥವಾ ಗುರುಪುರ 53, ನಂದಿನಿ 54, ಶಾಂಭವಿ 55 ಮತ್ತು ಕುಮಾರಧಾರಾ 56. ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ: ಸೀತಾ 57, ಸ್ವರ್ಣಾ 58 ಮತ್ತು ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ 59. ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿ: ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಅಥವಾ ಪಯಸ್ವಿನಿ 8, ಶಿರಿಯಾ 60 ಮತ್ತು ಮೊಗ್ರಾಲ್ 61.

ನದಿಗೆ ತನ್ನದೇ ತುಳು ಹೆಸರು ಇದ್ದರೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದು ನದಿಯ ಹೆಸರಿಗೆ ಸುದೆ, ಅಂದರೆ ನದಿ, ಎಂಬ ತುಳು ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ತುಳು ಹೆಸರುಗಳು ಕುಮಾರಧಾರಾ ಸುದೆ, ನಂದಿನಿ ಸುದೆ ಮತ್ತು ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ 56 54 52. ನೇತ್ರಾವತಿಗೆ ಎರಡು ತುಳು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ: ಹಳೆಯ ಹೆಸರು ನೇಲ್ಯತಾರ್, ಮತ್ತು ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ 52.

ಕುದುರೆಮುಖ 1,894 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ 2. ಅದರ ಗುಡ್ಡದ ಸಾಲಿನ ಆಕಾರದಿಂದ ಕುದುರೆಯ ಮುಖ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು 62. ಎರಡು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ನಾವಿಕರು ಇದನ್ನು ದಾರಿಯ ಗುರುತಾಗಿ ಬಳಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ 62. ತುಂಗಾ, ಭದ್ರಾ ಮತ್ತು ನೇತ್ರಾವತಿ ಮೂರೂ ಇಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ 62. ಸ್ಥಳೀಯರು ಗಡಾಯಿಕಲ್ಲು ಎನ್ನುವ ಜಮಲಾಬಾದ್ ಕುದುರೆಮುಖದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ 1,700 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕರಿಕಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆ 63. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ 1794ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಿಸಿ ತನ್ನ ತಾಯಿ ಜಮಾಲಬೀ ಹೆಸರು ಇಟ್ಟ 63. ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ 1,876 ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿ ಅದನ್ನು ಏರುತ್ತಾರೆ. 1799ರಲ್ಲಿ ಅದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಗೆ ಬಿತ್ತು 63. ಮರವಂತೆ ಬಳಿ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ಸಮುದ್ರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನಡುವೆ ಇರುವುದು ಕಿರಿದಾದ ನೆಲದ ಪಟ್ಟಿ ಮಾತ್ರ 64.

ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಪದಗಳು

  • ಗುತ್ತು ಮತ್ತು ಬರ್ಕೆ: ಹಳೆಯ ಊರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮನೆತನಗಳು, ಅವುಗಳ ಮನೆ ಮತ್ತು ಜಮೀನಿನ ಜೊತೆ. ಯಾವ ಸಮುದಾಯದವರು ಯಾವುದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಎರಡು ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ

ಬೇರೆ ರೂಪ: ಕುಂದಾಪುರ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗ

ಇಲ್ಲಿ ಜನ ತುಳು ಅಲ್ಲ, ಕನ್ನಡದ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಕುಂದಗನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾತು ಬದಲಾಗುವುದು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ನಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.

ಬೇರೆ ರೂಪ: ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ

ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಂಜೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಕಾಸರಗೋಡು ತಾಲೂಕುಗಳು, ತುಳು ಮಾತಿನ ನೆಲ. ಈ ನಾಡು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಞಂಗಾಡ್ ಮತ್ತು ನೀಲೇಶ್ವರದ ಹೆಸರು ಇದೆ. ಇಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ ಮಲಯಾಳಂ, ಸುಮಾರು ಶೇ. 83 ಜನರದ್ದು.

ಮೂಲಗಳು

  1. Contributors to Wikimedia projects, Tulu Nadu - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2004.
  2. Contributors to Wikimedia projects, Dakshina Kannada - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2004.
  3. Contributors to Wikimedia projects, Udupi district - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2005.
  4. Contributors to Wikimedia projects, Kasaragod district - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2007.
  5. Karnataka State Gazetteer, Dakshina Kannada District (full text, Kannada Gazetteer Department), archive.org, 2011.
  6. Full text of "Ancient karnataka ,vol. I: history of Tulva", archive.org.
  7. Contributors to Wikimedia projects, Chandragiri River - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2005.
  8. Contributors to Wikimedia projects, Chandragiri River - Wikipedia, en.wikipedia.org.
  9. Contributors to Wikimedia projects, Alupa dynasty - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2006.
  10. By Yajusha, Essence & Celebration of World Kundapura Kannada Day - Daijiworld.com, Daijiworld.com, 2024.
  11. Prof. P., Full text of "Studies In Tuluva History And Culture", archive.org.
  12. Contributors to Wikimedia projects, Kanara - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2004.
  13. South Canara - Alchetron, The Free Social Encyclopedia, Alchetron.com, 2017.
  14. Contributors to Wikimedia projects, States Reorganisation Act, 1956 - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2005.
  15. Contributors to Wikimedia projects, Kasaragod - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2003.
  16. Kayyara Kinhanna Rai, Wikipedia.
  17. About District | Udupi District | India, udupi.nic.in.
  18. Map of District | District Dakshina Kannada, Government of Karnataka | India, dk.nic.in.
  19. Census 2011 India, census2011.co.in.
  20. Karnataka government decides to accord second official language status to Tulu for Dakshina Kannada and Udupi districts - The Hindu, The Hindu, 2026.
  21. Contributors to Wikimedia projects, ಕುಡ್ಲ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  22. Contributors to Wikimedia projects, ಬಂಟ್ವಾಳ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  23. Contributors to Wikimedia projects, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  24. Contributors to Wikimedia projects, ಪುತ್ತೂರು - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  25. Contributors to Wikimedia projects, ಸುಳ್ಯ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  26. Contributors to Wikimedia projects, ಮೂಡುಬಿದಿರೆ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  27. Contributors to Wikimedia projects, ಕಡಬ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  28. Contributors to Wikimedia projects, ಉಳ್ಳಾಲ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  29. Contributors to Wikimedia projects, ಸುರತ್ಕಲ್ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  30. Contributors to Wikimedia projects, ಮೂಲ್ಕಿ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  31. Contributors to Wikimedia projects, ಉಜಿರೆ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  32. Contributors to Wikimedia projects, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  33. Contributors to Wikimedia projects, ಉಬಾರ್ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  34. Contributors to Wikimedia projects, ಇಟ್ಟೆಲ್ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  35. Contributors to Wikimedia projects, ವೇಣೂರು - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  36. Contributors to Wikimedia projects, ಉಡುಪಿ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  37. Contributors to Wikimedia projects, ಕುಂದಾಪುರ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  38. Contributors to Wikimedia projects, ಕಾರ್ಕಳ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  39. Contributors to Wikimedia projects, ಕಾಪು - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  40. Contributors to Wikimedia projects, ಬೈಂದೂರು - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  41. Contributors to Wikimedia projects, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  42. Contributors to Wikimedia projects, ಹೆಬ್ರಿ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  43. Contributors to Wikimedia projects, ಮಣಿಪಾಲ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  44. Contributors to Wikimedia projects, ಮಲ್ಪೆ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  45. Contributors to Wikimedia projects, ಬಾರ್ಕೂರು - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  46. Contributors to Wikimedia projects, ಹಿರಿಯಡ್ಕ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  47. Contributors to Wikimedia projects, ಕೊಲ್ಲೂರು - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  48. Contributors to Wikimedia projects, ಗಂಗೊಳ್ಳಿ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  49. Contributors to Wikimedia projects, ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  50. Contributors to Wikimedia projects, ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  51. Contributors to Wikimedia projects, Kumbla - Wikipedia, en.wikipedia.org.
  52. Contributors to Wikimedia projects, ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  53. Contributors to Wikimedia projects, ಗುರುಪುರ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  54. Contributors to Wikimedia projects, ಕಟೀಲು - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  55. Contributors to Wikimedia projects, Shambhavi River - Wikipedia, en.wikipedia.org.
  56. Contributors to Wikimedia projects, ಕುಮಾರಧಾರ ಸುದೆ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  57. Contributors to Wikimedia projects, Seetha River - Wikipedia, en.wikipedia.org.
  58. Contributors to Wikimedia projects, Swarna River - Wikipedia, en.wikipedia.org.
  59. Contributors to Wikimedia projects, ಸೌಪರ್ಣಿಕ ನದಿ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, kn.wikipedia.org.
  60. Contributors to Wikimedia projects, Shiriya River - Wikipedia, en.wikipedia.org.
  61. Contributors to Wikimedia projects, Mogral River - Wikipedia, en.wikipedia.org.
  62. admin, Kudremukh trekking (Horse face) – Karnataka - Nature Admire, Nature Admire - The Spirt of Adventure travel ~ Since 1997, 2024.
  63. Contributors to Wikimedia projects, Jamalabad - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2007.
  64. Souparnika River – Saitechinfo, Saitechinfo, 2025.

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೂಲ ಪುಟದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ ಪುಟ.

ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೇ? ಈ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಬರೆಯಿರಿ.

Last reviewed by tulunadu.org on 18 October 2026.