ಕುಡ್ಲ (ಮಂಗಳೂರು): ಎರಡು ನದಿಗಳ ಕೂಡುವ ಜಾಗ

ಕುಡ್ಲ (kuḍla)

ಕುಡ್ಲ ನೇತ್ರಾವತಿ ಮತ್ತು ಫಲ್ಗುಣಿ ನದಿಗಳು ಕೂಡುವ ಬಂದರು ನಗರ. ಅದಕ್ಕೆ ಐದು ಹೆಸರು, ಹಲವು ಭಾಷೆ, ದೇವಸ್ಥಾನ, ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳು ಇವೆ.

ವಿವಾದಿತ

ನಗರದ ಹೆಸರುಗಳು ಒಂದೇ ಕಥೆಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬರಹಗಳಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಂದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಇನ್ನೂ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಂಗಳೂರು ಎಂಬುದು ಮಂಗಳ (ಶುಭ) + ಊರು, ಮಂಗಳಾದೇವಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದು ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕಟವಾದ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ವಜ್ರಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ದೇವತೆ ತಾರಾ ಜೊತೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಯಲ್ಲ, ಕೋಟೆ ಅಥವಾ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟಿದ ಜಾಗ. ಬ್ಯಾರಿ ಹೆಸರಾದ ಮೈಕಾಲಕ್ಕೆ ಮೂರು ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು: ತಾಯಿಯ ಪೂಜೆಯ ಜಾಗ. ಕದ್ರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮೊದಲು ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಬಿ.ಎ. ಸಾಲೆತೊರೆ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಇದಕ್ಕೆ ಆಧಾರ. ಇನ್ನೊಂದು: ನೇತ್ರಾವತಿ ದಡದ ಹಳೆಯ ಇದ್ದಿಲು ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಬಂದ ಇದ್ದಿಲು ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಮೂರನೆಯದು: ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಹಳೆಯ ಹೆಸರಾದ ಮಯ್ಯ ಜೊತೆಗಿನ ನಂಟು. ಕೊನೆಯ ಎರಡನ್ನು ಮೂಲಗಳು ಜನಪದ ವಿವರಣೆ ಎನ್ನುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಹೆಸರಿಗೆ ಜನ ಆಮೇಲೆ ಕೊಟ್ಟ ಅರ್ಥಗಳು. ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಹೆಸರಿಗೂ ಎರಡನೇ ವಿವರಣೆ ಇದೆ: ಕುಡ್ಲದಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕೊಡಿಯಾಲ ಎಂಬ ರೂಪದಿಂದ. ಕುಡ್ಲ ಎಂಬುದು ಐದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದವಿರುವ ಹೆಸರು.

ನೇತ್ರಾವತಿ ಮತ್ತು ಫಲ್ಗುಣಿ (ಗುರುಪುರ) ಎಂಬ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಡ್ಲ (ಮಂಗಳೂರು) ಇದೆ 1 2. ನದಿಗಳು ಕೂಡುವುದರಿಂದಲೇ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಕುಡ್ಲ ಎಂಬುದು ದ್ರಾವಿಡ ಮೂಲದ ಕೂಡು (ಸೇರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದದ್ದು 3 4. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ 3.

ಐದು ಹೆಸರುಗಳು, ಐದು ಕಥೆಗಳು

ನಗರಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಐದು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಬಂದವು. ಒಂದೊಂದಕ್ಕೂ ಅದರದೇ ಮೂಲ ಇದೆ. ಅವು ಒಂದೇ ಹೆಸರಿನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬರಹಗಳಲ್ಲ 3 5.

ಕುಡ್ಲ ತುಳು ಹೆಸರು, ನದಿಗಳು ಕೂಡುವುದರಿಂದ ಬಂದದ್ದು 3.

ಮಂಗಳೂರು 2014ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು. ಅಂದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಂಗಳೂರು ಎಂದು ಬದಲಿಸಿತು 3. ಈ ಹೆಸರು ಕ್ರಿ.ಶ. 715ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಮಂಗಳಪುರಂ ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ 3. ಮಂಗಳಾಪುರ ಎಂಬ ರೂಪ ಆಳುಪರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ 3. “ಮಂಗಳೂರು” ಎಂಬ ರೂಪವೇ ಮೊದಲು ಕಾಣುವುದು ಕ್ರಿ.ಶ. 1345ರಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕೆ.ವಿ. ರಮೇಶ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ 3. ಇದು ಮಂಗಳ (ಶುಭ) + ಊರು, ಮಂಗಳಾದೇವಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದು ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆ ದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬೋಳಾರದಲ್ಲಿ ಇದೆ 3. ಪ್ರಕಟವಾದ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ವಜ್ರಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ದೇವತೆ ತಾರಾ ಜೊತೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ 3. ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಯಲ್ಲ, ಕೋಟೆ ಅಥವಾ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟಿದ ಜಾಗ. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನಗರದ ಹೆಸರುಗಳ ಸಮುದಾಯ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಪ್ರಕಟವಾದ ಯಾವ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ 6.

ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಕೊಂಕಣಿ ಹೆಸರು 3. ಮೈಕಾಲ ಬ್ಯಾರಿ ಹೆಸರು. ಜನ ಇದಕ್ಕೆ ಮೂರು ವಿವರಣೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೂ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಅವು ತುಳು ಅಧ್ಯಯನದ ಒಂದು ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇವೆ, ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ 5. ಮಂಜರೂರ್ ಎಂಬುದು 1342ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ ಬಳಸಿದ ರೂಪ. ಅವರು ಮಲಬಾರ್ ದೇಶ ಎಂದು ಕರೆದ ನಾಡಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ನದಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಈ ಊರು ಇದೆ ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದರು 3 7.

ಬಂದರು ಮತ್ತು ನಗರ

ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಆರನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕದಂಬರು ಆಳಿದರು 3. ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಕರಾವಳಿಯವರೇ ಆದ ಆಳುಪ ಅರಸರು ಇದನ್ನು ಆಳಿದರು. ಅವರು ಮೊದಲು ಚಾಲುಕ್ಯರ, ಆಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ, ಆಮೇಲೆ ಹೊಯ್ಸಳರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದರು 3. 1345ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿಜಯನಗರ ಇದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದು ಇದನ್ನು ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಬಾರಕೂರು ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ಆಳಿತು 3. ಆಳುಪರು ವಿಜಯನಗರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರಸರಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದರು. ಒಂದು ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆ 1444ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಿತು 8. ಆಮೇಲೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು, ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು, ಡಚ್ಚರು, ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬಂದರು. 1799ರ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು 7. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದೋಣಿಗಳು ನದಿಯೊಳಗೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಟಿಪ್ಪು ಸುಮಾರು 1784ರಲ್ಲಿ ಬೋಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ಕಾವಲು ಗೋಪುರ ಕಟ್ಟಿಸಿದ 9.

ಇಂದಿನ ಮುಖ್ಯ ಬಂದರು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಪಣಂಬೂರಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ 10. ಅದು 1962ರ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. 1974ರ ಮೇ 4ರಂದು ಅದು ಭಾರತದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಆಯಿತು. 1975ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅದನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು 11.

ಜನ

ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಂಟ, ಬಿಲ್ಲವ, ಮೊಗವೀರ ಮತ್ತು ದೇವಾಡಿಗ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಬ್ಯಾರಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಮಂಗಳೂರು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು, ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು (ಜಿಎಸ್‌ಬಿ) ಮತ್ತು ಜೈನರು ಇದ್ದಾರೆ 3. ಬ್ಯಾರಿ ಸಮುದಾಯವೇ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಇಸ್ಲಾಂ ಈ ಕರಾವಳಿಗೆ ಏಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂತು 12. ಅದೇ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾರಿಗಳು ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಬಂದವರು. ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸಮುದ್ರದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು 12.

ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳ ನಗರ

ಇಲ್ಲಿ ತುಳು, ಕೊಂಕಣಿ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೊಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ನಗರಕ್ಕೆ ಅದರದೇ ಹೆಸರು ಇದೆ 3. ತುಳು ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಆಡುಭಾಷೆ. ಕನ್ನಡ ಆಡಳಿತದ ಭಾಷೆ 3.

2011ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಸುಮಾರು ಶೇ. 39 ಜನ ತುಳುವನ್ನು ಮಾತೃಭಾಷೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಕೊಂಕಣಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 16, ಕನ್ನಡ ಸುಮಾರು ಶೇ. 15 3. ನಗರದಲ್ಲಿ “ಇತರ” ಭಾಷೆಗಳ ಪಾಲು ಸುಮಾರು ಶೇ. 13 13. ಈ ಗುಂಪು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬ್ಯಾರಿ ಮಾತನಾಡುವವರೇ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ದ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್ ಸುದ್ದಿತಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ 13. ಮಲಯಾಳಂ ಸುಮಾರು ಶೇ. 6. ಉರ್ದು, ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ 3. ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತುಳುವೇ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ. ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನ ತುಳು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ 14 15.

ಬಂಟ, ಬಿಲ್ಲವ ಮತ್ತು ಮೊಗವೀರ ಕುಟುಂಬಗಳು ತುಳು ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವರು ಕುಂದಗನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ 16 17 18. ಮಂಗಳೂರು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು ಕೊಂಕಣಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ 19. ಈ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತುಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡವನ್ನೂ ಕಲಿತರು 19. ಜಿಎಸ್‌ಬಿ ಕೂಡ ಕೊಂಕಣಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕೊಂಕಣಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರ ಕೊಂಕಣಿಗಿಂತ ಬೇರೆ 20 19. ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತುಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ 3. ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಬ್ಯಾರಿಗಳು. ಅವರು ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ 3 21. ಅದು ಮಲಯಾಳಂನ ಒಂದು ರೂಪ. ಅದು ಈ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ, ತುಳು ಮಾತನಾಡುವವರ ನಡುವೆ, ಬೇರೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು 21. ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದಖನಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಉರ್ದು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ 3.

1963ರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಭಾಷಾ ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ 22. ಅದು ತುಳುನಾಡಿನ ಬರಹದ ಭಾಷೆಯೂ ಹೌದು 13. ತುಳು ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ ಮಾತನಾಡುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಾರೆ, ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ 13. ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ಮನೆ ಮಾತಿನ ಜೊತೆ ಕನ್ನಡವನ್ನೂ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ 13.

ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಈಗ ಕನ್ನಡದ ಜೊತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲೂ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತವೆ 23. 2025ರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ 123 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಠ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೇ ಆವರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಒಂದನೇ ತರಗತಿಗೆ ಹತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದರು 24. 2026-27ನೇ ಶಾಲಾ ವರ್ಷದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಎಲ್ಲ 896 ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತವೆ 23.

2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಳುವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಮಾಡಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು 25 22. ಈ ತೀರ್ಮಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು 1963ರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಭಾಷಾ ಕಾಯಿದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಆಗಬೇಕು ಎಂದು ದ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ 22.

ದೇವಸ್ಥಾನ, ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳು

ಬೋಳಾರದ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಇದನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದವರಿಗೆ ಆಳುಪರ ಕಾಲದ ನಂಟು ಇದೆ 26 27. ಕದ್ರಿ ಮಂಜುನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹತ್ತನೇ ಅಥವಾ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಿದರು 28. ಇಲ್ಲಿನ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಕಂಚಿನ ಮೂರ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 968ರ ಶಾಸನ ಇದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಕ್ರಿ.ಶ. 1068ರದ್ದು 28. ಕರಾವಳಿಯ ಪೂಜೆ ಮಹಾಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಿಂದ ಶೈವ ಪೂಜೆಗೆ ಹೇಗೆ ಸಾಗಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ 28. ಕುದ್ರೋಳಿ ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು 1912ರಲ್ಲಿ ಸಾಹುಕಾರ ಕೊರಗಪ್ಪ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಬಿಲ್ಲವ ಸಮುದಾಯ ಇದನ್ನು ತನ್ನದೇ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ 29 30 31.

ನಗರದ ಮಧ್ಯದ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯ ಶರವು ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಶರ (ಬಾಣ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ತುಳುವ ಅರಸ ವೀರಬಾಹು ಹುಲಿಗೆ ಬಾಣ ಬಿಟ್ಟು ತಪ್ಪಾಗಿ ಹಸುವನ್ನು ಕೊಂದ. ಆ ಪಾಪ ಕಳೆಯಲು ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ 32.

ಜೀನತ್ ಬಕ್ಷ್ ಮಸೀದಿ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಕೇರಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ 3 33. ಆ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ್ದು, ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್ ಅವರು ಧರ್ಮ ಹರಡಲು ಬಂದ ಕಾಲದ್ದು 12. ರೊಸಾರಿಯೊ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ 1568ರಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು 34. ಮಿಲಾಗ್ರಿಸ್ ಚರ್ಚ್ 1680ರದ್ದು. ಅದು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ದಾನ ಕೊಟ್ಟ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ 35. ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಚಾಪೆಲ್ 1884ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದು. ಇಟಲಿಯ ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಮೊಸ್ಕೇನಿ ಅದರ ಎಲ್ಲ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಗೆ ಚಿತ್ರ ಬರೆದರು 36.

ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೊಡ್ಡ ಯಾತ್ರಾ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ನಗರದ ಹೊರಗೆ ಇವೆ. ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ನಂದಿನಿ ನದಿಯ ನಡುವಿನ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದು ನಗರದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಉಡುಪಿ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಒಳಗೆ ಇದೆ 37. ಪೊಳಲಿ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಫಲ್ಗುಣಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಸುಮಾರು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ 38. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ನೇತ್ರಾವತಿ ದಡದಲ್ಲಿ, ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಒಳಗೆ ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ 39. ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಘಟ್ಟದ ಕುಮಾರಧಾರಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ನೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ 40 41.

ಕುದ್ರೋಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ನೆಮಿ

ಒಂಬತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ದಿನದ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ, ಅಂದರೆ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ದಸರಾಕ್ಕೆ, ತುಳು ಹೆಸರು ಮಾರ್ನೆಮಿ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ವೇಷ ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲಿ ವೇಷದವರು ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಕುದ್ರೋಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ನಗರದ ದಸರಾ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು 1989ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ, 1991ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನವದುರ್ಗೆಯರನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಶುರುವಾಯಿತು 42 30. ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಸಂಜೆ ಸುಮಾರು ಐದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಕುದ್ರೋಳಿಯಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತದೆ. ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ, ಅಂದರೆ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಬಿಡಲು, ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ 43 30.

ಊಟ

ನಗರದ ಊಟ ಕರಾವಳಿಯ ಊಟವೇ: ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನು. ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ ಎಂದರೆ ಗರಿಗರಿಯಾದ ಒಣ ಅಕ್ಕಿ ರೊಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಕೋಳಿ ಸಾರು ಸುರಿದದ್ದು. ಇದು ತುಳುವ ಮನೆಗಳ ಭಾನುವಾರದ ಊಟ 44. ನೀರ್ ದೋಸೆ ರುಬ್ಬಿದ ಅಕ್ಕಿಯ ತೆಳ್ಳನೆಯ, ಮೆತ್ತನೆಯ ದೋಸೆ 45. ನಗರ ತಾನೇ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸಿಹಿ ಗಡ್‌ಬಡ್: ಎತ್ತರದ ಲೋಟದಲ್ಲಿ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ, ಜೆಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ಪದರಗಳು. 1975ರ ಮೇ 1ರಂದು ಇಲ್ಲಿ ಶುರುವಾದ ಐಡಿಯಲ್ ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ ಇದನ್ನು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮಾಡಿತು. ಅದರ ಪಬ್ಬಾಸ್ ಅಂಗಡಿ ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ, ಎಂ.ಜಿ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ 46.

ನೋಡಬೇಕಾದದ್ದು

ನಗರದಲ್ಲಿ ಬೋಳೂರಿನ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ಕಾವಲು ಗೋಪುರ 9 ಮತ್ತು ತಣ್ಣೀರುಬಾವಿ ಮತ್ತು ಪಣಂಬೂರು ಕಡಲತೀರಗಳು ಇವೆ. ನಗರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಗುತ್ತು ಮನೆ ಇದೆ. ಗುತ್ತು ಎಂದರೆ ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ದೊಡ್ಡ ಮನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೈಕಸುಬಿನವರ ಕೆಲಸದ ಜಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಗಳ ಉದ್ಯಾನವೂ ಇವೆ 3 47. ನಗರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನ ಮನೆಗಳ ಹಳೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗುತ್ತು ಬಂಟರ ಮನೆ. ಅದು ಊರನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಬರ್ಕೆ ಬಿಲ್ಲವರ ಮನೆ. ಗುರ್ಕಾರ ಅದರ ಯಜಮಾನ. ಅದು ಗುತ್ತಿನ ಮಾತು ಕೇಳುತ್ತಿತ್ತು. ಬಿಲ್ಲವ ಬರಹಗಾರರು ಇದೇ ಪದಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಗುತ್ತು ಬರ್ಕೆ ಎಂದರೆ ತಮ್ಮದೇ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆಗಳ ಹೆಸರು. ಅಂತಹ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ 48.

ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಪದಗಳು

  • ಬೆಂಗ್ರೆ: ಅಳಿವೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ನಡುವಿನ ಮರಳಿನ ದಿಬ್ಬ
  • ಗುತ್ತು ಮತ್ತು ಬರ್ಕೆ: ಹಳೆಯ ಊರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮನೆತನಗಳು, ಅವುಗಳ ಮನೆ ಮತ್ತು ಜಮೀನಿನ ಜೊತೆ. ಯಾವ ಸಮುದಾಯದವರು ಯಾವುದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮೂಲಗಳು ಎರಡು ವಿವರಣೆ ಕೊಡುತ್ತವೆ
  • ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ: ಒಣ ಅಕ್ಕಿ ರೊಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಕೋಳಿ ಸಾರು

ಬೇರೆ ರೂಪ: ಕೊಂಕಣಿ ಮಾತನಾಡುವವರು

ಕೊಂಕಣಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೆಸರು ಕೊಡಿಯಾಲ್.

ಬೇರೆ ರೂಪ: ಬ್ಯಾರಿ ಮಾತನಾಡುವವರು

ನಗರದ ಹೆಸರು ಮೈಕಾಲ. ಈ ಹೆಸರಿಗೆ ಮೂರು ವಿವರಣೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಯಾವುದೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲಗಳು

  1. Contributors to Wikimedia projects, ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  2. Contributors to Wikimedia projects, ಗುರುಪುರ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  3. Contributors to Wikimedia projects, Mangaluru - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2003.
  4. Contributors to Wikimedia projects, ಕುಡ್ಲ - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  5. TuLu Research & Studies: 345. Mysterious History of Mangaluru, tulu-research.blogspot.com.
  6. Reddit, reddit.com.
  7. Contributors to Wikimedia projects, History of Mangaluru - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2008.
  8. Contributors to Wikimedia projects, Alupa dynasty - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2006.
  9. Contributors to Wikimedia projects, Sultan Battery (Mangalore) - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2008.
  10. Contributors to Wikimedia projects, ಪಣಂಬೂರು - ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, tcy.wikipedia.org.
  11. Contributors to Wikimedia projects, New Mangalore Port - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2016.
  12. 'ಬೆಲಿಯೆ ಪಳ್ಳಿ' ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ಮಂಗಳೂರಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ 'ಝೀನತ್ ಬಕ್ಷ್' ಮಸೀದಿಯ ಇತಿಹಾಸ (history of the mosque known as "Beliye Palli"), BearyInfo.
  13. Many languages, one people: The linguistic diversity of Mangaluru, The News Minute, 2020.
  14. Contributors to Wikimedia projects, Dakshina Kannada - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2004.
  15. Census 2011 India, census2011.co.in.
  16. Contributors to Wikimedia projects, Bunt (community) - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2005.
  17. Contributors to Wikimedia projects, Billava - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2004.
  18. Contributors to Wikimedia projects, Mogaveera - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2006.
  19. Mangalorean Catholics, Wikipedia.
  20. Contributors to Wikimedia projects, Gaud Saraswat Brahmin - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2006.
  21. Wikipedia contributors, Byari dialect, Wikipedia.
  22. Tulu as additional official language of Dakshina Kannada and Udupi districts | Explained, The Hindu, 2026.
  23. Bilingual schools: Questions raised over grading of students on knowledge of English and Kannada, The Hindu, 2026.
  24. Kannada medium schools face low enrolment as parents prefer bilingual options, The Times of India, 2025.
  25. Naina J A, Karnataka Cabinet recognises Tulu as second official language in Dakshina Kannada and Udupi districts, Deccan Herald, 2026.
  26. Sasidhar Darla, Mangaladevi Temple Mangalore / Darshan Timings, Pooja Timings & Guide, MyOksha (temple guide).
  27. Prakash Kotian, Sri Mangaladevi Temple, Mangalore: History & Goddess, Udupi Pages.
  28. Contributors to Wikimedia projects, Kadri Manjunath Temple - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2006.
  29. Contributors to Wikimedia projects, Gokarnanatheshwara Temple - Wikipedia, en.wikipedia.org.
  30. M Raghuram, Mangaluru's unique Dasara in contrast to Mysuru, The Hans India, 2024.
  31. IndiaNetzone Editorial Team, Kudroli Gokarnanatha Temple, IndiaNetzone.
  32. Sharavu Mahaganapathi Temple, Shivalli Brahmins.
  33. Wikipedia contributors, Masjid Zeenath Baksh, Wikipedia.
  34. Iconic Rosario Cathedral to celebrate its 450th year - The Hindu, The Hindu, 2018.
  35. MILAGRES - DIOCESE OF MANGALORE, Diocese of Mangalore (official).
  36. St. Aloysius Chapel - Wikipedia, Wikipedia (English).
  37. Contributors to Wikimedia projects, Kateel - Wikipedia, Wikipedia (English).
  38. Polali Rajarajeshwari Temple - Wikipedia, Wikipedia (English).
  39. Contributors to Wikimedia projects, Dharmasthala - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2005.
  40. Trimbakeshwar Pandit Services, Sarpa Samskara Puja And Ashlesha Bali Puja at Kukke Subramanya Temple, Trimbakeshwar Pandit Services.
  41. Nagara Panchami in Tulu Nadu — The Festival Where the Kitchen Goes Silent, Karavali Mangalore Store (blog).
  42. M Raghuram, Mangaluru Dasara matches Mysuru counterpart, The Hans India, 2022.
  43. Contributors to Wikimedia projects, Mangaluru Dasara - Wikipedia, en.wikipedia.org, 2012.
  44. PS, Kori Rotti - The Most Popular Dish Of Mangalore Cuisine, Mangalore Heritage, 2020.
  45. PS, Neer Dosa Literally Means Water Dosa, Made Out Of Rice Flour & Coconut, Mangalore Heritage, 2020.
  46. Contributors to Wikimedia projects, Ideal Ice Cream - Wikipedia, en.wikipedia.org.
  47. Mangalore Facts for Kids, kids.kiddle.co.
  48. Vinobha KT, Guthu Barkes: Research on Guthu Barkes: Tracing the Origin of Billava Guthu Barkes | Mangaluru News - Times of India, The Times of India, 2024.

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೂಲ ಪುಟದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ ಪುಟ.

ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೇ? ಈ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಬರೆಯಿರಿ.

tulunadu.org ಅವರು 3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026ರಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.