ಕುಂದಾಪುರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಕರಾವಳಿ

ಕುಂದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೂಪ ಇದೆ, ಅದರ ಹೆಸರು ಕುಂದಗನ್ನಡ ¹. ಇದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದ ಒಂದು ಊರು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು ². ಐದು ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಪಂಚಗಂಗಾವಳಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಅದು ಇದೆ ^{2 3}.

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಊರನ್ನು ಕೂಂಡಪೂರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ².

ಮಾತು

ಕುಂದಗನ್ನಡ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕುಂದಾಪ್ರ ಭಾಷಿ ಅಥವಾ ಕುಂದಾಪುರ ಕನ್ನಡ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಒಂದು ಉಪಭಾಷೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ¹. ಇದರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ತಿರುಳು ಹಾಗೇ ಇದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತುಳುವಿನ ಪ್ರಭಾವ ಇದೆ ¹. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಳಗನ್ನಡದ, ಅಂದರೆ ಕನ್ನಡದ ಹಳೆಯ ರೂಪದ, ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಉಳಿದಿವೆ ಎಂದು ದಾಯ್ಜಿವರ್ಲ್ಡ್ ಸುದ್ದಿತಾಣದ ಒಂದು ಲೇಖನ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁴.

ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಉತ್ತರ ಇವೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ನಾಲ್ಕು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ: ಕುಂದಾಪುರ, ಬೈಂದೂರು, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ಮತ್ತು ಹೆಬ್ರಿ ¹. ದಾಯ್ಜಿವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ರಹ್ಮಾವರದಿಂದ ಶಿರೂರಿನವರೆಗಿನ ಮೂರು ತಾಲೂಕುಗಳು ಎನ್ನುತ್ತದೆ ⁴.

ಈ ಮಾತು ಆಡುವವರಿಗೆ ಅದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯ. ವಿಶ್ವ ಕುಂದಾಪುರ ಕನ್ನಡ ದಿನ 2019ರಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು ⁴. ಅದು ಆಷಾಢ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ದಿನಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ ಅಥವಾ ಕರ್ಕಟಿ ಅಮಾಸೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ⁴. ಆ ದಿನ ಭತ್ತದ ನಾಟಿ ಮುಗಿದು ಮಳೆಗಾಲ ಜೋರಾಗಿರುವ ಹೊತ್ತು ⁴. ಮೊದಲ ಕುಂದಾಪುರ ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು 2021ರಲ್ಲಿ ಬಂತು ⁴. ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತಿನ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ⁴.

ಊರಿನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ತುಳು ಸಣ್ಣ ಪಾಲು. 2011ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳು ಕನ್ನಡ (ಶೇ. 63.4), ಕೊಂಕಣಿ (22.9), ಉರ್ದು (4.3), ಮಲಯಾಳಂ (1.7) ಮತ್ತು ತುಳು (1.2) ². ಇಡೀ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 43 ಜನ ಕನ್ನಡವನ್ನು, ಸುಮಾರು ಶೇ. 31 ಜನ ತುಳುವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ⁵.

ಹೆಸರು

ಹೆಸರಿಗೆ ಮೂಲಗಳು ಎರಡು ವಿವರಣೆ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಯಾವುದು ಸರಿ ಎಂದು ಯಾವುದೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಹೆಸರು ಕುಂದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬಂತು ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆಳುಪ ವಂಶದ ಅರಸ ಕುಂದವರ್ಮ ಹತ್ತನೇ ಅಥವಾ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ². ಅರಸ ಕುಂದವರ್ಮ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಊರಿಗೆ ಹೆಸರು ಬಂತು ಎಂಬ ಒಂದು ವಾದ ಇದೆ ಎಂದು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁶. ಕುಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು ಎಂದೂ ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಹೆಸರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಅರಸ ಒಮ್ಮೆ ಪುರ ಸೇರಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಕುಂದ ಕುಂದಾಪುರ ಆಯಿತು ಎಂದು ಜನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ⁶.

ಎರಡನೇ ವಿವರಣೆ ಒಂದು ಹೂವಿನದು. ಕುಂದಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕುಂದ ಎಂದರೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ². ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಹಾಗಾಗಿ ಊರನ್ನು ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯತೊಡಗಿದರು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ². ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಕೂಡ ಕುಂದ ಎಂದರೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಊರು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬೆಳೆಯಲು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು, ಹೆಸರು ಇದರಿಂದ ಬಂತು ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁶.

ಎರಡೂ ಲೇಖನಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಕುಂದಾಪುರದ ಜೊತೆ ಆಡುಮಾತಿನ ರೂಪ ಕುಂದಾಪ್ರವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತವೆ ^{2 6}.

ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಇದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ

ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಬ್ಬರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಕೊಂಕಣಿ ².

ಬಸ್ರೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ಕುಂದಗನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ⁷. ಅಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು (ಜಿಎಸ್‌ಬಿ) ಕೊಂಕಣಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ⁷. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳು ಬ್ಯಾರಿ, ಉರ್ದು ಮತ್ತು ನವಾಯತಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ ⁷. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್‌ನ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನ ತುಳು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ⁷.

ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಕುಂದಾಪುರದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ⁶. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೊಬ್ಬರ್ಯ ದೈವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ರಕ್ತೇಶ್ವರಿ, ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮತ್ತು ಕೋಡಿ ಚಕ್ರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಇವೆ ⁶. ಕುಂದೇಶ್ವರ, ವೆಂಕಟರಮಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ರಾಘವೇಂದ್ರ ಮಠವೂ ಇವೆ ⁶. ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರೋಸರಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ಸಿಎಸ್‌ಐ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಜುಮ್ಮಾ ಮಸೀದಿ ಇವೆ ⁶.

ಹಳೆಯ ಬಂದರುಗಳು

ಬಸ್ರೂರು

ಬಸ್ರೂರು ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ, ವಾರಾಹಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ⁷. ಅದು ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಡದಲ್ಲಿ, ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ತುಳು ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಬ್ಲಾಗ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁸.

ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಸ್ರೂರು ಈ ಕರಾವಳಿಯ ಅಕ್ಕಿ ಬಂದರು ಆಗಿತ್ತು ⁷. ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಇದನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಿದರು ಎಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಇಲ್ಲಿಂದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು, ಆಮೇಲೆ ಮೆಣಸನ್ನು, ಯುರೋಪಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು ⁸. ಊರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಕೈಕಸುಬಿನವರು, ನರ್ತಕರು ಮತ್ತು ನೇಕಾರರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬೀದಿಗಳು ಇದ್ದವು ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁷.

ಹಳೆಯ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಬಸ್ರೂರಿಗೆ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಬಾರ್ಸೆಲೋರ್, ಬಾರೆಸ್ ಮತ್ತು ಅಬು-ಸರೂರ್ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ⁷. ಪ್ರವಾಸಿ ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ ಅಬು-ಸರೂರ್ ಅನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಹಿನ್ನೀರಿನ ದಡದ, ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳು ತುಂಬಿದ ಸಣ್ಣ ಊರು ಎಂದು ಬರೆದರು ⁷. ಟಾಲೆಮಿಯ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಾರೆಸ್ ಬಸ್ರೂರೇ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಕ್ಷೆಗಾರ ಜೇಮ್ಸ್ ರೆನೆಲ್ ತಿಳಿದರು ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁷. ಟಾಲೆಮಿಯ ಬಂದರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ಲಾಗ್ ಕೂಡ ಹಾಗೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಸ್ರೂರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಿದರು ಎಂದೂ ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁸.

ಬಸ್ರೂರಿಗೆ ವಸುಪುರ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿತ್ತು ⁷. ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕೆಳದಿ ನೃಪ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ವಸುಪುರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ವಸುಪುರವನ್ನು ಬಸ್ರೂರಿನ ಸಂಸ್ಕೃತ ರೂಪ ಎಂದು ತಿಳಿದರು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁸. ಹೆಸರಿಗೆ ಬೇರೆ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನೂ ಅದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಸು ಎಂಬ ಅರಸ ಮತ್ತು ಬಸುರಿ ಮರ ಇವೆ. ವಸು ಎಂಬ ಅರಸನ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ದಾಖಲೆಯೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁸.

ತುಳು ಸಿರಿ ಪಾಡ್ದನ, ಅಂದರೆ ಸಿರಿ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗಿನ ಹಾಡು, ಒಂದು ಭಾಗ ಬಸ್ರೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಿರಿ ಬಸ್ರೂರಿನ ಕಾಂತು ಪೂಂಜನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ, ಆಮೇಲೆ ತನ್ನ ಮಗುವಿನ ಜೊತೆ ಬಸ್ರೂರು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁸.

ನಖರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹೆಸರಾದ ಹಳೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಅದರ 1154 ಮತ್ತು 1176ರ ಶಾಸನಗಳು ಆಳುಪ ಅರಸ ಕವಿ ಆಳುಪೇಂದ್ರನನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁸. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೊದಲ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದೆ ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಖರ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಸಂಘ ಕಟ್ಟಿಸಿತು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁷. ಮಹಾಲಸಾ ನಾರಾಯಣಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಜಿಎಸ್‌ಬಿ ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದೂ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ ⁷.

ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಬಸ್ರೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಂತಾ ಲೂಸಿಯಾ ಎಂಬ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಿದರು ⁷. 1574ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಇದ್ದವು ಎಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತರು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು 1783ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁸. ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಕಾಲದ ವೇಳೆಗೆ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಳು ತುಂಬಿ ಬಂದರು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು ⁸.

ಬಸ್ರೂರಿನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಮೇಲೆ ಮರಾಠಾ ಅರಸ ಶಿವಾಜಿ ಮಾಡಿದ ದಾಳಿಗೆ ಎರಡು ಮೂಲಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿನ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ 1665ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 13 ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಬ್ಲಾಗ್ 1665ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8 ಎನ್ನುತ್ತದೆ ^{7 8}.

ಗಂಗೊಳ್ಳಿ

ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ಪಂಚಗಂಗಾವಳಿಯ ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ನದಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಇರುವ ಊರು. ಅದು ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನದಿ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರ ⁹. ಐದು ನದಿಗಳು ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ, ವಾರಾಹಿ, ಕೇದಕ, ಚಕ್ರಾ ಮತ್ತು ಕುಬ್ಜಾ ^{3 9}.

ಗಂಗೊಳ್ಳಿಯನ್ನು ಆಳುಪರು ಆಳಿದರು ಎಂದು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರದೇಶ ಜೈನರಿಗೂ ನಾಥ ಪಂಥಕ್ಕೂ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಆಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ¹⁰. 1565ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಬಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರ ಕೈಗೆ ಹೋಯಿತು ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁹. ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಸ್ರೂರಿಗೆ ಹೋಗುವ ಹಡಗುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಕ್ಕಿ, ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಖರ್ಜೂರ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು ⁹.

ಗೋವಾ ಇನ್‌ಕ್ವಿಸಿಷನ್ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1560ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾದ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಗಂಗೊಳ್ಳಿಗೂ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ಬಂದವು ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁹. ಅವರು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿ ಅರಸ ಸದಾಶಿವ ನಾಯಕರಿಂದ ಜಮೀನು ಕೊಂಡು, ಕಾಡು ಕಡಿದು ನೆಲೆಸಿದರು ⁹. ಅವರು ಕಟ್ಟಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಸರಾದದ್ದು ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ⁹. ಜನ ಅದನ್ನು ಜಿಎಸ್‌ಬಿ ಸಮುದಾಯದ ಮಲ್ಯಾರ್ ಮಠ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ⁹. ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾದ ಮೊದಲ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 1560ರಲ್ಲಿ ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಬಂತು ಎಂದು ಜನ ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಎಂದೂ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁹. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ಒಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ ಆಗಿತ್ತು ⁹.

ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1629ರಲ್ಲಿ ಗಂಗೊಳ್ಳಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತ ಮೈಕೆಲ್ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಮಾತೆಯ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಿದರು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1757ರಲ್ಲಿ ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದಾಗ ಚರ್ಚ್ ನಾಶವಾಯಿತು ಎಂದೂ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಿ 2017ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ತೆರೆದರು ಎಂದೂ ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ಲೇಖನ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁹. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1570ರಲ್ಲಿ ಕುಂದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಿದರು ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕುಂದಾಪುರ ಲೇಖನ ಹೇಳುತ್ತದೆ ².

ಕೆಳದಿಯ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಜೊತೆ ಹೋರಾಡಿದರು. 1652ರ ವೇಳೆಗೆ ಅವರ ಸೈನ್ಯ ಕುಂದಾಪುರದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಗಂಗೊಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತ್ತು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1654ರ ವೇಳೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಕುಂದಾಪುರ ಲೇಖನ ಹೇಳುತ್ತದೆ ². ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕರು 1654ರ ವೇಳೆಗೆ ಗಂಗೊಳ್ಳಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದರು ಎಂದು ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ಲೇಖನ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁹.

1680ರ ವೇಳೆಗೆ ಗಂಗೊಳ್ಳಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕುಡ್ಲಕ್ಕೆ (ಮಂಗಳೂರು) ಹೋಗಿತ್ತು ⁹. 1697ರಲ್ಲಿ ಮಸ್ಕತ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಹಡಗುಗಳ ಪಡೆ ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ಬಸ್ರೂರಿನವರೆಗಿನ ಕರಾವಳಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು. ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ ತೆರೆಯಲು ಅರಬರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಸಿಗದ ಮೇಲೆ ಇದು ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁹. ಇಂದು ಗಂಗೊಳ್ಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ. 1980ರ ದಶಕದಿಂದ ಯಂತ್ರದ ದೋಣಿಗಳ ಜೊತೆ ಅದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁹.

ಕೊಲ್ಲೂರು

ಕೊಲ್ಲೂರು ಬೈಂದೂರು ತಾಲೂಕಿನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಊರು. ಬೈಂದೂರು ತಾಲೂಕನ್ನು 2018ರಲ್ಲಿ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನಿಂದ ಬೇರೆ ಮಾಡಿದರು ^{11 5}. ಕೊಲ್ಲೂರು ಕುಂದಾಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದೆ ¹². ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ¹³.

ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ತಾಯಿ ದೇವತೆಯದು. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಮೂರ್ತಿ ತಾನಾಗಿ ಮೂಡಿದ ಲಿಂಗ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಗೆರೆ ಇದೆ ¹¹. ಮುಖ್ಯ ಹಬ್ಬಗಳು ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ರಥೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ನವರಾತ್ರಿ ¹¹. ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಾತ್ರಿಕರು ಕೇರಳದಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಮಲಯಾಳಿಗಳು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ¹¹. ಕೊಲ್ಲೂರಿಗೆ ಬರುವ ಕೇರಳದ ಯಾತ್ರಿಕರು ಕುಂದಾಪುರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ².

ದೇವಿಗೆ ಹೆಸರು ಹೇಗೆ ಬಂತು ಎಂಬ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ¹¹. ಕೋಲ ಮಹರ್ಷಿ ಎಂಬ ಋಷಿ ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ ಅವರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಟ್ಟ ¹¹. ದೇವಿ ಮೂಕಾಸುರ ಎಂಬ ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದಳು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಆಕೆಯನ್ನು ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆದರು ¹¹. ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಆದಿ ಶಂಕರರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ¹¹.

ಜನ ಈ ಜಾಗವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ¹³. ದೇವಿ ಇಲ್ಲಿ ಮೂಕಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದದ್ದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂತು ಎಂದು ಜನ ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ¹³.

ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಿಂದಿನ ಬೆಟ್ಟ. ಅದು 1,343 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ ¹⁴. ಆದಿ ಶಂಕರರು ಅಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ ¹⁴.

ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಅದನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ¹². ಸುಪರ್ಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವ ಗರುಡ ಅದರ ದಡದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ, ಅವನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನದಿಗೆ ಹೆಸರು ಬಂತು ಎಂದು ಜನ ನಂಬುತ್ತಾರೆ ^{12 15}.

ಅಳಿವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ

ಬೈಂದೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಮರವಂತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯ ನಡುವಿನ ಕಿರಿದಾದ ನೆಲದ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ^{16 17}. ಇಲ್ಲಿ ನದಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಿದು, ಗಂಗೊಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತದೆ ^{16 17}.

ನದಿಯ ದಡದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿನ ವರಾಹ ದೇವಸ್ಥಾನ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಎಕರೆಯ ಒಂದು ದ್ವೀಪ ಇದೆ. ಅದರ ಹೆಸರು ಕುರು ಕುದ್ರು. ಅದರಲ್ಲಿ ರೈತರು ವಾಸ ಇದ್ದಾರೆ ¹⁷. ಕುದ್ರು, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕುದುರು, ಎಂದರೆ ನದಿಯೊಳಗಿನ ದ್ವೀಪ ⁸.

ಮರವಂತೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು ಎಂಬುದು ಸರಿಯಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಅದನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೆಸರಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಅದನ್ನು ಮರ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಪದಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟ ಕಾಡು ಇತ್ತು ಎಂಬುದು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ¹⁷. ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ¹⁶.

ಕೋಡಿ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಕರಾವಳಿಯ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ. ಅಲ್ಲಿ ಕಡಲತೀರ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ಚಾಚಿದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ನಡಿಗೆ ದಾರಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು ¹⁸.

ತಾಲೂಕಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು

ಆನೆಗುಡ್ಡೆ ಕುಂಭಾಶಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಡ್ಡ. ಅದರ ಮೇಲೆ ವಿನಾಯಕ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ. ಅದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಹೆಸರಾದ ಗಣೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ¹⁹. ಕುಂಭಾಶಿ ಕರಾವಳಿಯ ಏಳು ಮುಕ್ತಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಏಳು ಸ್ಥಳಗಳು ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು ¹⁹.

ಹಟ್ಟಿಯಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾರಾಹಿ ದಡದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅದನ್ನು ಏಳನೇ ಅಥವಾ ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ್ದು ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಹಟ್ಟಿಯಂಗಡಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಳುಪರ ರಾಜಧಾನಿ ಆಗಿತ್ತು ಎಂದೂ ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ²⁰. ಆಳುಪರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಾರಕೂರಿನ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಿಂದ ಆಳಿದರು ಎಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁸.

ಊಟ

ಚಿಕನ್ ಘೀ ರೋಸ್ಟ್ ಎಂದರೆ ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಹುರಿದ ದಪ್ಪ ಮಸಾಲೆ ಮೆತ್ತಿದ ಕೋಳಿ ತಿನಿಸು. ಅದು ಕುಂದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು ಎಂದು ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಎಂಬ ಜಾಲತಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ ²¹.

ತಾಲೂಕು

ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ತಾಲೂಕು, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೈಂದೂರು ತಾಲೂಕು ². 2018ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಬೈಂದೂರನ್ನು ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನಿಂದ ಬೇರೆ ಮಾಡಿದರು ⁵. ಆ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮೊದಲಿನ 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟಣಗಳು, ಕುಂದಾಪುರ (30,444) ಮತ್ತು ಕೋಟೇಶ್ವರ (10,229), ಮತ್ತು 98 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇವೆ ²².

ಊರು ಉಡುಪಿಯಿಂದ 38 ಕಿಲೋಮೀಟರ್, ಕುಡ್ಲದಿಂದ 91 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ ಊರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದೆ ².

ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಪದಗಳು

• ಕುದ್ರು: ನದಿಯೊಳಗಿನ ದ್ವೀಪ

ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಟಗಳು

• ತುಳುನಾಡು: ನಾಡು, ಅದರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಊರುಗಳು
• ಉಡುಪಿ: ಮಠ, ಕಡಲತೀರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಊರು
• ಕುಡ್ಲ (ಮಂಗಳೂರು): ಎರಡು ನದಿಗಳ ಕೂಡುವ ಜಾಗ

ಮೂಲಗಳು

WhatsApp ನಲ್ಲಿ ಹಂಚಿ ಇಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ಹಂಚಿ

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೂಲ ಪುಟದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ ಪುಟ.

ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೇ? ಈ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಬರೆಯಿರಿ.

tulunadu.org ಅವರು 2 ನವೆಂಬರ್ 2026ರಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.