ಬೆದ್ರ (ಮೂಡುಬಿದಿರೆ): ದಕ್ಷಿಣದ ಜೈನ ಕಾಶಿ

ಬೆದ್ರ (ಮೂಡುಬಿದಿರೆ) ಹದಿನೆಂಟರ ಲೆಕ್ಕದ ಊರು: ಹದಿನೆಂಟು ಬಸದಿ, ಹದಿನೆಂಟು ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹದಿನೆಂಟು ಕೆರೆ ಮತ್ತು ಹದಿನೆಂಟು ರಸ್ತೆ ¹. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಒಂದು ಊರು, ಕುಡ್ಲದಿಂದ (ಮಂಗಳೂರು) ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 34 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ¹. ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಾಲೂಕು ^{1 2}.

ಜೈನ ಕಾಶಿ

ಕಾಶಿಯ (ವಾರಾಣಸಿ) ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜನ ಈ ಊರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದ ಜೈನ ಕಾಶಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ^{1 3}. ಇಲ್ಲಿ ಬಸದಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಹದಿನೆಂಟು ಜೈನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಇವೆ ^{3 4}. ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಶಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ¹.

ಇಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪೋಷಣೆ ಹಳೆಯ ಕಾಲದಿಂದ ನಡೆದು ಬಂದಿದೆ. ಆಳುಪ ಅರಸ ಕುಲಶೇಖರ ಆಳುಪೇಂದ್ರ ಒಂದು ಬಸದಿಯ ಒಳಗಿನ ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತುಳುನಾಡನ್ನು ಆಳಿದರು ಎಂದು ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಒಂದು ಶಾಸನ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁵. ಕೊನೆಯ ಆಳುಪ ಅರಸ ಕುಲಶೇಖರದೇವ ಆಳುಪೇಂದ್ರದೇವನ 1444ರ ಶಾಸನವೂ ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ⁵. ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಈ ಊರು ಜೈನ ಧರ್ಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು ¹.

ಸುಮಾರು 1603ರಲ್ಲಿ ಜೈನ ಅರಸು ಮನೆತನವಾದ ಚೌಟರು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮೂಡುಬಿದಿರೆಗೆ ಬದಲಿಸಿದರು ^{6 1}. ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅವರು ಸುಮಾರು ಐದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಪುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು ¹. ಚೌಟರ ಬಗೆಗಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನ ಅವರನ್ನು “ಜೈನ ಬಂಟ ಮೂಲದ” ಮನೆತನ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ⁶. ಬಂಟ ಕುಟುಂಬಗಳೂ ಅನುಸರಿಸುವ ಅಳಿಯಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ತಾಯಿಯ ವಂಶದ ಮೂಲಕ, ಸಿಂಹಾಸನ ಮುಂದಿನವರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು ⁶.

ಚೌಟರು ಅಧಿಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರು ಅಧಿಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಎಂದು ಒಂದು ವಿವರಣೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ ¹. ಈ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ¹. ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು, ಚೌಟರು ಅವರ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁶. ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೆಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು ⁶. 1783ರಿಂದ 1822ರವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಐದನೇ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಚಿಕ್ಕರಾಯ ಚೌಟ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಅಧಿಕಾರ ಇದ್ದ ಕೊನೆಯ ಚೌಟ ಅರಸ ⁶. ಬ್ರಿಟಿಷರು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಮನೆತನದ ಅಧಿಕಾರ ಪೂರ್ತಿ ಹೋಯಿತು, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಿಂಚಣಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಿತು ⁶.

ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ 1865ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅದು ಪಟ್ಟಾವಳಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವರ ಸಾಲನ್ನು ಬರೆದಿಟ್ಟ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ, ಇದೆ ¹. ಮನೆತನದ ವಂಶಸ್ಥರು ಈಗಲೂ ಚೌಟರ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ ⁶. ಅದರ ಕೆತ್ತನೆಯ ಮರದ ಕಂಬ ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಒಂಬತ್ತು ಹೆಂಗಸರ ಆಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿ ಆನೆಯ ರೂಪ ಆಗುವ ನವನಾರಿ ಕುಂಜರ, ಹೆಸರುವಾಸಿ ⁶.

ಹೆಸರು

ಊರಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ಇದನ್ನು ಬೆದ್ರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ². Mudbidri ಎಂದೂ ¹, Moodubidire ಎಂದೂ ² ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ವದ ಬಿದಿರಿನ ಜಾಗ. ಮೂಡು ಎಂದರೆ ಪೂರ್ವ, ಅದಕ್ಕೆ ಬಿದಿರು ಸೇರಿದೆ ¹. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು ¹. ಊರಿನ ಹಳೆಯ ಹೆಸರುಗಳು ಮೂಡುವೇಣುಪುರ ಮತ್ತು ಬಿದಿರೆಪುರ ².

ಈ ಹೆಸರು ಒಂದು ಜೋಡಿಯ ಅರ್ಧ. ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪಡುಬಿದ್ರಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಬೆದ್ರ ⁷.

ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ

ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ ಊರಿನ ಬಸದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಚೆಂದದ್ದು ಎಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ ³. ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ತ್ರಿಭುವನ ತಿಲಕ ಚೂಡಾಮಣಿ, ಚಂದ್ರನಾಥ ಬಸದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ³. ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಸ ದೇವರಾಯ ಒಡೆಯರು 1430ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು, ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯಲು ಮೂವತ್ತೊಂದು ವರ್ಷ ಹಿಡಿಯಿತು ³. ಕೆಲಸ 1430ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29ರಂದು ಮುಗಿಯಿತು ಎಂದು ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁴. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಮೂರ್ತಿ ತೀರ್ಥಂಕರ ಚಂದ್ರಪ್ರಭ. ಮೂರ್ತಿ ಎಂಟು ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ಪಂಚಲೋಹದಲ್ಲಿ ಎರಕ ಹೊಯ್ದದ್ದು ^{3 4}.

ಇದು ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನ ದೊಡ್ಡ ಕರಿಕಲ್ಲಿನ ಬಸದಿ ¹. ಕೆಳಗಿನ ಅಂತಸ್ತು ಕಲ್ಲಿನದು, ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಯವು ³. ಇದರ ಯಾವ ಎರಡು ಕಂಬಗಳೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇಲ್ಲ ³. ಒಂದು ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ ಕಂಬಗಳು 1,008 ⁴. ಇದರ ಜಗಲಿಗಳ ಛಾವಣಿ ಇಳಿಜಾರು. ಅವು ನೇಪಾಳದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಂತೆ ತಾಮ್ರದ ಹೆಂಚು ಹೊದಿಸಿದ ಮರದ ಛಾವಣಿಗಳು ³. ಇದರ ಏಳು ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ ³. ಕೆಲವು ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಮತ್ತು ಜಿರಾಫೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಇದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದ ಚೀನಾ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ ³. ಅರಸರು, ಜೈನ ಭಟ್ಟಾರಕರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ನೆರವು ಕೊಟ್ಟರು ¹.

ಇದರ ಎದುರು ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ಮೀಟರ್ (ಐವತ್ತು ಅಡಿ) ಎತ್ತರದ ಕಂಬ, ಮಾನಸ್ತಂಭ, ನಿಂತಿದೆ ^{3 1}. ಕಾರ್ಕಳದ ಭೈರವ ಮನೆತನದ ರಾಣಿ ನಾಗಲಾ ದೇವಿ ಇದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು ³. ಬಸದಿಯ ಬಳಿ ಜೈನ ಮುನಿಗಳ ಸಮಾಧಿಗಳು ಇವೆ ³. ಬಸದಿಯನ್ನು ಜೈನ ಮಠ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ³.

ಹದಿನೆಂಟು ಬಸದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಠ

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹಳೆಯದು ಗುರು ಬಸದಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಳೆ ಬಸದಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಸದಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇವೆ. ಇದು 714ರದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ^{3 4}. ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡ, ಹೊರಮೈಗೆ ತಾಮ್ರದ ಹೊದಿಕೆ ಇದೆ ⁴. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಮೂರ್ತಿ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ, ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನದು, ಸುಮಾರು 3.5 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ^{3 1}. ಮೂರ್ತಿ ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ನಿಂತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ, ಇದೆ ⁴.

ಉಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ, ಲೆಪ್ಪದ, ಕಲ್ಲು, ಬಡಗ ಮತ್ತು ಪಡು ಬಸದಿಗಳು ಇವೆ ^{3 4}. ವಿಕ್ರಮ ಶೆಟ್ಟಿ, ದೇರಮ್ಮ ಶೆಟ್ಟಿ, ಚೋಳ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವ ಶೆಟ್ಟಿ ಬಸದಿಗಳೂ ಇವೆ ³. ಹದಿನೆಂಟರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಜೈನ ಮಠದ ಹತ್ತಿರ ಇವೆ ⁴.

ಜೈನ ಮಠವನ್ನು ಮೂಲ ಸಂಘ ಪರಂಪರೆಯ ಭಟ್ಟಾರಕ ಎಂಬ ಗುರು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ¹. ಭಟ್ಟಾರಕರು ಊರಿನ ಜೈನರ ಮುಖ್ಯ ಧರ್ಮಗುರು ⁴. ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಪ್ರತಿ ಭಟ್ಟಾರಕರೂ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ³. ಈ ಪೀಠ ಊರಿನ ಹದಿನೆಂಟು ಬಸದಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಇತರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ³.

ಧವಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು

ಧವಳ ಗ್ರಂಥಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುವ ತಾಳೆಗರಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಗುರು ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಇವೆ ^{3 1}. ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆ ಅವು ಜೈನ ಮಠದಲ್ಲಿ ಇವೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ¹. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಇವೆ: ಧವಳ, ಜಯಧವಳ ಮತ್ತು ಮಹಾಧವಳ ⁸. ಧವಳ ಮತ್ತು ಮಹಾಧವಳ ಷಟ್ಖಂಡಾಗಮವನ್ನು, ಅಂದರೆ “ಆರು ಭಾಗಗಳ ಗ್ರಂಥ”ವನ್ನು, ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ದಿಗಂಬರ ಜೈನರು ಆಗಮ ಎಂದು ಒಪ್ಪುವ ಒಂದೇ ಗ್ರಂಥ ಅದು ಎಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದೇ ಲೇಖನ ಕಷಾಯಪಾಹುಡವನ್ನು ಅಂಥ ಎರಡನೇ ಗ್ರಂಥ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ ⁸. ಜಯಧವಳ ಕಷಾಯಪಾಹುಡವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ⁸. ಆಚಾರ್ಯ ವೀರಸೇನರು ಧವಳವನ್ನು ಬರೆದು ಜಯಧವಳವನ್ನು ಶುರು ಮಾಡಿದರು ⁸. ಅವರು ತೀರಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಜಿನಸೇನರು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಅರಸ ಅಮೋಘವರ್ಷನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, 838ರಲ್ಲಿ, ಜಯಧವಳವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು ⁸. ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಆ ಅರಸನನ್ನು ಜಗತ್ತುಂಗ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ⁸.

ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು, ಆಮೇಲೆ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಗೆ ತಂದರು ⁸. ಮೊಘಲರ ದಾಳಿಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಂದರು ಎಂದು ಒಂದು ವಿವರಣೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ ³. ಅವು ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯವು ಎಂಬುದನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಾಳೆಗರಿ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೆದದ್ದು ಎಂದು ಒಂದು ವಿವರಣೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ ⁸. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದವು ಎನ್ನುತ್ತವೆ ^{3 1}.

ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು, ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ⁸. ಹೊರಗಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಅವು ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ⁸. ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಓದಲು ಅವಕಾಶ ಇರಲಿಲ್ಲ ⁸. 1896 ಮತ್ತು 1920ರ ನಡುವೆ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಈಗಿನ ನಾಗರಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಾಡಿದರು ⁸. ಸೊಲ್ಲಾಪುರದ ಮಾಣಿಕಚಂದ್ ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೆರವು ಕೊಟ್ಟರು, ಬಸದಿಯ ಧರ್ಮದರ್ಶಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಗೊತ್ತೇ ಇರಲಿಲ್ಲ ⁸. ಹೀರಾಲಾಲ್ ಜೈನ್ ಅವರು ಎ.ಎನ್. ಉಪಾಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರ ತಂಡದ ಜೊತೆ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಹಿಂದಿ ಅನುವಾದದ ಜೊತೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು ⁸. ಸೇಠ್ ಸೀತಾಬರಾಯ್ ಗುಲಾಬರಾಯ್ ಅವರ ದಾನದಿಂದ ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಣ ಸಿಕ್ಕಿತು ⁸. ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಗೃಹಸ್ಥ ಭಕ್ತರಾದ ಶ್ರಾವಕರು ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು ⁸. ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅಚ್ಚು ಹಾಕಿದರೆ ಅದರ ಶುದ್ಧತೆ ಕೆಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು ⁸.

ಊರಿನ ಜನ

ಊರಿನಲ್ಲಿ ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಬ್ಯಾರಿ, ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ¹. ಕ್ರೈಸ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತ ಸುಮಾರು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಇವೆ ¹. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಹೊಸಬೆಟ್ಟು (ಹೊಸಪೇಟೆ) ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ ಚರ್ಚನ್ನು ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಕಟ್ಟಿದರು ¹. ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಂಬಗಳು ಊರಿನ ದರ್ಗಾಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಉರೂಸ್, ಅಂದರೆ ಸಂತರ ಹಬ್ಬ, ನಡೆಸುತ್ತವೆ ¹. ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಜಿಎಸ್‌ಬಿ) ಕುಟುಂಬಗಳು ದಿಂಡು ಎಂಬ ಐದು ದಿನದ ದೀಪದ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ ¹. ಅದು ಉತ್ಥಾನ ದ್ವಾದಶಿಯಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ¹.

ತುಳು ಮಾತನಾಡುವ ಜೈನರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಉಪಭಾಷೆ ಇದೆ. ಬೇರೆ ತುಳುವರು ತ ಅಥವಾ ಸ ಎಂದು ಶುರು ಮಾಡುವ ಪದಗಳನ್ನು ಅವರು ಹ ಎಂದು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ⁹. ಹೀಗೆ ತಲೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ತರೆ ಹರೆ ಆಗುತ್ತದೆ, ದಾರಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಾದಿ ಹಾದಿ ಆಗುತ್ತದೆ ⁹.

ಊರಿನ ವರ್ಷ

ಇಲ್ಲಿ ಭೂತ ಕೋಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ತಮ್ಮ ವರ್ಷದ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಲ ನಡೆಸುತ್ತವೆ ¹. ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಟಗಳು ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತೂವರೆಯಿಂದ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಆರರವರೆಗೆ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ¹. ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಹುಲಿ ವೇಷಕ್ಕೆ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ ¹.

ಕೆಸರು ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಣಗಳ ಓಟವಾದ ಕಂಬಳ ಇಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ¹. 2009ರಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಕಟ್ಟೆಯ ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ ಜೋಡುಕೆರೆ ಕಂಬಳ ಏಳನೇ ವರ್ಷ ನಡೆಯಿತು ¹⁰. ಅಲಂಗಾರು ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅರ್ಚಕರು, ಅಲಂಗಾರು ಚರ್ಚಿನ ಧರ್ಮಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಪುತ್ತಿಗೆಯ ಇ. ಎಂ. ಶಾಫಿ ಸಾಬ್ ಅವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದು ಶುರುವಾಯಿತು ¹⁰. ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಚೌಟ ಮನೆತನದ ಒಬ್ಬರು ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು ¹⁰.

ನೋಡಬೇಕಾದದ್ದು

ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ, ಅದರ ಮಾನಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಜೈನ ಮುನಿಗಳ ಸಮಾಧಿಗಳು ³. ಗುರು ಬಸದಿ ಮತ್ತು ಜೈನ ಮಠ ^{3 4}. ಕೆತ್ತನೆಯ ಛಾವಣಿಗಳ ಚೌಟರ ಅರಮನೆ ¹. ಮಠದ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಣ್ಣ ಬಸದಿಗಳು ⁴. ಮತ್ತು ಊರಿನ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕೆರೆಗಳು ¹.

ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಪದಗಳು

• ಬಸದಿ: ಜೈನ ದೇವಸ್ಥಾನ
• ಭಟ್ಟಾರಕ: ಜೈನ ಮಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ
• ಅಳಿಯಸಂತಾನ: ತಾಯಿಯ ವಂಶದ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ
• ದಿಗಂಬರ: ಧವಳ ಗ್ರಂಥಗಳು ವಿವರಿಸುವ ಆಗಮದ ಜೈನ ಪರಂಪರೆ

ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಟಗಳು

• ಕಾರ್ಲ (ಕಾರ್ಕಳ): ಕರಿಕಲ್ಲಿನ ಊರು
• ತುಳುನಾಡು: ನಾಡು, ಅದರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಊರುಗಳು

ಮೂಲಗಳು

WhatsApp ನಲ್ಲಿ ಹಂಚಿ ಇಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ಹಂಚಿ

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೂಲ ಪುಟದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ ಪುಟ.

ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೇ? ಈ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಬರೆಯಿರಿ.

tulunadu.org ಅವರು 2 ನವೆಂಬರ್ 2026ರಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.